ماجرا از جایی آغاز شد که بررسی آمار سوختگیری در ۱۶ روز نخست شهریورماه ۱۴۰۵ نشان داد ۴۱ درصد بنزین مصرفی کشور از طریق کارتهای اضطراری جایگاهها صورت گرفت، موضوعی که در کنار افزایش استفاده از این کارتها در برخی استانهای مرزی و عرضه حجم قابلتوجهی از بنزین از این طریق، به یکی از دلایل اجرای طرح محدودسازی کارتهای اضطراری و انتقال سهمیه به کارتهای سوخت شخصی تبدیل شد.
بر اساس آمار اعلامشده در این بازه زمانی بهطور میانگین روزانه ۱۴۴ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف شده که ۵۹ درصد آن با کارت سوخت شخصی و ۴۱ درصد با کارت اضطراری جایگاهها برداشت شده است. در همین راستا، از ابتدای آبانماه استفاده از کارت اضطراری جایگاهها در تعدادی از استانها محدود و در مقابل، ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم، یعنی هر لیتر ۱۰ هزار تومان، به سهمیه کارت سوخت شخصی خودروها اختصاص یافت. به این ترتیب در این استانها علاوه بر ۶۰ لیتر بنزین با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان، آنها امکان استفاده از ۵۰ لیتر بنزین با نرخ سوم را نیز دارند.
محدودیت کارت جایگاهها به ۱۱ استان رسید
این طرح ابتدا بهصورت آزمایشی در استان کرمان اجرا و پس از آن به سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی رسید. از ابتدای آبانماه نیز هشت استان هرمزگان، یزد، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، خراسان شمالی، خراسان رضوی، اردبیل و کردستان به فهرست استانهای مشمول اضافه شدند تا تعداد استانهای اجرای طرح به ۱۱ استان برسد. با توجه به روند اجرای طرح، به نظر میرسد محدودیت استفاده از کارتهای اضطراری به استانهای فعلی محدود نماند و در روزها و هفتههای آینده استانهای دیگری نیز به این فهرست اضافه شوند.
مسئولان افزایش استفاده از کارتهای اضطراری در برخی مناطق مرزی و عرضه حجم قابلتوجهی از بنزین از این طریق را از عوامل افزایش مصرف و شکلگیری صفهای طولانی در جایگاهها عنوان میکنند. بر همین اساس، کاهش استفاده از کارت جایگاهها، مدیریت مصرف، جلوگیری از عرضه خارج از شبکه و مقابله با قاچاق سوخت از جمله اهداف اصلی اجرای این طرح اعلام شده است.
با وجود اهداف اعلامشده برای اجرای این طرح محدود شدن دسترسی به کارتهای اضطراری جایگاهها، بهویژه برای رانندگانی که سفرهای بینشهری و طولانی دارند، نگرانیهایی ایجاد کرده، یکی از مهمترین پرسشها این است که اگر رانندهای در طول مسیر کارت سوخت خود را گم کند، کارت آسیب ببیند یا به هر دلیل امکان استفاده از آن وجود نداشته باشد، چگونه میتواند سوخت مورد نیاز خود را تامین کند؟ آیا در چنین شرایطی امکان استفاده از کارت اضطراری جایگاه وجود دارد یا راننده باید تا زمان دریافت کارت المثنی منتظر بماند؟ از سوی دیگر اگر سهمیه کارت سوخت شخصی یک خودرو در طول سفر به پایان برسد، آیا راننده میتواند با کارت اضطراری جایگاه سوختگیری کند؟ آیا محدودیتهای اعمالشده برای کارتهای جایگاه شامل خودروهای غیربومی و مسافرانی که از استانهای مشمول عبور میکنند نیز میشود؟
این پرسشها در شرایطی مطرح میشود که سفرهای بیناستانی همواره با اتفاقات پیشبینینشده همراه است و نمیتوان تمام نیازهای سوختی رانندگان را صرفا بر اساس برنامهریزی پیش از سفر تعیین کرد.
در همین رابطه، اسماعیل سقاب اصفهانی - معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت انرژی - چندی پیش در یک مصاحبه تصویری با اشاره به امکان استفاده از سهمیه شخصی در سفرهای بیناستانی اعلام کرده بود که سهمیه اول بنزین تا سه ماه قابلیت ذخیرهسازی دارد و شهروندان میتوانند پیش از سفر برای میزان سوخت مورد نیاز خود برنامهریزی کنند. رانندگان میتوانند با سهمیه موجود در کارت شخصی خود به استانهای دیگر، از جمله مناطق جنوبی کشور یا مشهد، سفر کنند و در طول مسیر نیز از همان کارت برای سوختگیری استفاده کنند.
وی همچنین با اشاره به محدودیت کارتهای جایگاه در تعدادی از استانهای مرزی، از شهروندان خواست که پیش از سفر، مسافت و میزان سوخت مورد نیاز مسیر را در نظر بگیرند. به این ترتیب، رانندگان باید برای سوختگیری در طول مسیر برنامه مشخصی داشته باشند و امکان تغییر مسیر و اضافه کردن مقاصد دیگر بدون در نظر گرفتن میزان سوخت در دسترس، ممکن است با محدودیت همراه شود.
معاون رئیسجمهور همچنین با اشاره به شرایط تامین سوخت در کشور ادامه روند گذشته در عرضه بنزین را با توجه به محدودیتهای موجود امکانپذیر ندانسته و گفته بود که تداوم این وضعیت ممکن است به بروز اختلال در سوخترسانی به برخی جایگاهها و حتی کمبود بنزین در بعضی شهرها برای چند روز منجر شود.
این اظهارات در کنار محدودیت کارتهای اضطراری، اهمیت شفافسازی درباره نحوه تامین سوخت در شرایط اضطراری را بیشتر میکند؛ چراکه شهروندان علاوه بر اطلاع از میزان سهمیه و نرخهای جدید نیازمند آگاهی از راهکارهای جایگزین در صورت بروز مشکل برای کارت سوخت شخصی خود هستند.
محدودیت کارت جایگاهها مصرف را کاهش داد؟
از سوی دیگر، بررسی نتایج اولیه اجرای طرح نیز از کاهش مصرف بنزین حکایت دارد بهطوریکه طبق آمار اعلامشده، در ۱۰ روز ابتدایی آبانماه امسال مصرف بنزین در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۱.۲ درصد کاهش یافته، کاهشی که میتواند تحت تاثیر اقدامات مدیریت مصرف در بخشهای قیمتی و غیرقیمتی باشد. همچنین کرمان بهعنوان نخستین استان مجری این طرح، در مردادماه کاهش ۱۳ درصدی مصرف بنزین و افزایش مصرف سیانجی را تجربه کرده و کاهش صف در جایگاههای عرضه بنزین نیز بهعنوان یکی از نتایج اولیه اجرای طرح در این استان اعلام شد.
مسئولان همچنین اعلام کردهاند اجرای طرح جمعآوری کارتهای جایگاهها بر اساس قانون بودجه از سال ۱۴۰۳ و با هدف کاهش استفاده از کارت جایگاه به پنج درصد و افزایش استفاده از کارت سوخت شخصی دنبال شد و تاکنون ۱۳ هزار میلیارد تومان صرفهجویی به همراه داشته و قرار است با دستور رئیسجمهوری، این منابع برای بهبود معیشت مردم، از جمله افزایش اعتبار کالابرگ، اختصاص یابد.
ابهاماتی که همچنان پیش روی رانندگان است
در همین راستا، روابط عمومی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی چندی پیش در پاسخ به پرسش ایسنا اعلام کرد: در مناطق اعلامشده از ۱۱ استان که استفاده از کارت اضطراری جایگاه با محدودیت مواجه شده ، تدابیر لازم برای تامین و توزیع کارتهای سوخت اضطراری در جایگاههای منتخب پیشبینی شده تا شهروندان در صورت نیاز بتوانند از این کارتها استفاده کنند.
این شرکت همچنین با اشاره به اجرای طرح انتقال سهمیه سوخت از کارت آزاد جایگاهها به کارت شخصی در خراسان رضوی گفت: این طرح با پیشبینی تمهیدات ویژه و استقرار کارتهای اضطراری در مسیرهای منتهی به مشهد مقدس اجرا شده تا هیچ خودرویی در جادهها و جایگاههای سوخت بدون بنزین نماند.
با این حال، پاسخ ارائهشده اگرچه بر پیشبینی کارتهای اضطراری برای مواقع ضروری تاکید دارد اما هنوز جزئیات مشخصی درباره نحوه دسترسی رانندگان به این کارتها در صورت مفقودی یا خرابی کارت سوخت شخصی، شرایط استفاده از کارت اضطراری پس از اتمام سهمیه در سفرهای طولانی و همچنین میزان دسترسی به این کارتها در جایگاههای مختلف ارائه نمیکند و باید منتظر ماند و دید تا در آینده مسوولان ذیربط چه تمهیداتی خواهند اندیشید و دغدغه مصرف کنندگان در این راستا به زودی مرتفع میشود یا خیر؟